To bardzo częste pytanie, które pada na początku współpracy z inwestorami.

Odpowiedź jest prosta: nie jestem i nie planuję zdawać egzaminu na licencjonowanego doradcę inwestycyjnego. Jestem Certyfikowanym Doradcą Finansowym (w odróżnieniu od zwykłego Doradcy Finansowego). A rola i zadania doradcy inwestycyjnego i finansowego w świecie finansów są całkowicie inne! I bardzo często mylone z powodu potocznego, uproszczonego postrzegania tych trzech tytułów.

Warto to dokładnie wyjaśnić. Doradca Inwestycyjny zarządza funduszami. A certyfikowany Doradca Finansowy kompleksowo zajmuje się finansami rodziny (począwszy od inwestycji przez ubezpieczenia, porady dotyczące kredytów, zabezpieczenia finansowego, optymalizacji podatkowych czy też planowania spadkowego i wielu innych). Te dwa tytuły są często mylone.

Doradcą Finansowym może być dzisiaj każdy

Każdy może otworzyć działalność gospodarczą lub zatrudnić się w branży finansowej a następnie wydrukować wizytówki i napisać na nich Doradca Finansowy. Tak naprawdę każdy może tytułować się Doradcą Finansowym. Nawet nie mając żadnego doświadczenia ani też wykształcenia w tym kierunku.

Najczęściej doradca finansowy będzie po prostu Pośrednikiem Finansowym oferującym to co nakazuje pracodawca.

Rzadziej będą to naprawdę pasjonaci, realizujący swoją pracę na tym samym poziomie co Certyfikowani Doradcy Finansowi – z bardzo zaawansowaną wiedzą, doświadczeniem, rzetelnością i uczciwością. Znam osobiście wiele takich osób. Z różnych względów nie przystępujących do formalnej certyfikacji.

Certyfikowanym Doradcą Finansowym zostać łatwo nie jest

To przede wszystkim wynik bardzo trudnych egzaminów – gdzie oprócz wiedzy teoretycznej z wielu dziedzin dotyczących finansów osobistych egzamin zawiera wiele skomplikowanych zadań z matematyki finansowej, kredytowej i inwestycyjnej.

Jedyne oficjalne egzaminy i kursy na certyfikowanych doradców finansowych realizowane są na licencji European Federation of Financial Professionals i wydawane w Bad Homburg. Gwarantem wysokiej jakości tej certyfikacji są bardzo wysokie wymagania (dla np. sposobu przeprowadzania egzaminów) dla lokalnych przedstawicielstw EFFP Europa – w Polsce dumnie realizowanej przez prof. Ziębę w EFFP Polska.

Barierą mogą być też koszty certyfikacji plus związane z tym koszty dojazdów, noclegów i wyłączenia z pracy zawodowej na osiem 3-dniowych zjazdów dla przejścia I i II etapu szkoleń certyfikacyjnych.

A Doradcą Inwestycyjnym zostać jest jeszcze trudniej

Przy czym zawód ten ma służyć całkiem innym celom niż kompleksowe planowanie finansowe oferowane przez najlepszych doradców finansowych!

Tytuł Doradcy Inwestycyjnego to przepustka do pracy jako zarządzający w Funduszach Inwestycyjnych, zarządzaniem portfelami akcji/obligacji w Biurach Maklerskich. Pracy realizowanej w ramach pozostawania w stosunku pracy, zlecenia lub w innym z firmą inwestycyjną, funduszem czy biurem maklerskim. Trudna, wymagająca określonych kwalifikacji praca – najczęściej etatowa o bardzo dobrym poziomie zarobków. Ale nie jest to praca indywidualna nad budowaniem i nadzorem nad realizacją planu finansowego z inwestorami.

Zawód Doradcy Inwestycyjnego jest bardzo pożądany w grupie pasjonatów inwestowania na rynkach kapitałowych na najniższym poziomie (np. inwestycji w akcje). A ponieważ ustawy wymagają aby np. w funduszach rolę zarządzających pełniły osoby z tytułem Doradcy Inwestycyjnego jest to na dziś – przy dużym popycie ze strony funduszy (TFI) i relatywnie mniejszej podaży jest to sposób na stałe, stabilne zatrudnienie o świetnych zarobkach, często przekraczających 20.000 zł miesięcznie. Dlatego bardzo rzadko Doradca Inwestycyjny będzie zajmował się kompleksowym doradztwem finansowym dla inwestorów indywidualnych.

Czym różni się Certyfikowany Doradca Finansowy od Doradcy Inwestycyjnego?

Poniżej w uporządkowany sposób przedstawiam różnice między tymi dwoma zawodami wraz z dodatkowym komentarzem i wyjaśnieniami.

Liczba doradców i proces certyfikacji

Certyfikowany
Doradca Finansowy
Licencjonowany
Doradca Inwestycyjny
Liczba doradców (XI.2016): 134 569
Wymóg egzaminu: Tak Tak
Kto certyfikuje: EFFP Polska dla EFFP Europe Komisja Nadzoru Finansowego
Kurs stacjonarny: 8 x 3 dni szkoleniowe (EFG/EFC)
koszt kursów ok 10.000 zł
Bardzo zaawansowany,
koszt 5-10 tys zł

Liczba doradców

Certyfikowanych Doradców Finansowych jest mniej niż Doradców Inwestycyjnych. Wierzę,  że to będzie się zmieniać. Bardzo aktywnie działam wraz z EFFP Polska aby szerzyć idee i zalety rzetelnego doradztwa w Polsce.

Dlaczego tak mało doradców i pośredników chce dodatkowo się szkolić aby zdobyć certyfikat? Niestety nadal o wiele łatwiej opowiadać bajki sprzedażowe (wielu inwestorów chce takie zapewnienia usłyszeć) w celu szybkiego zarobku – niż pracować na długoterminową współpracę z inwestorami. Często związane to będzie z polityką części firm doradztwa finansowego czy też części kierownictwa struktur bankowych – o wiele łatwiej sterować ‚zespołem sprzedażowym’ gdy pracują tam osoby bez wykształcenia ekonomicznego i bez dodatkowych szkoleń merytorycznych. Nieraz na moich szkoleniach gdy wręczałem dyplomy ich ukończenia doradcom pracującym w bankach słyszałem często „Szkoda, że nie będę się mógł tym pochwalić w biurze”…

Kto certyfikuje

Komisja Nadzoru Finansowego : certyfikuje Doradców Inwestycyjnych. KNF nadzorując instytucje finansowe (biura maklerskie, fundusze inwestycyjne) w naturalny sposób chce kontrolować osoby pełniące najważniejsze funkcje w tych działalnościach biznesowych – na przykład zarządzających funduszami inwestycyjnymi czy też prowadzących Asset Management w Biurach Maklerskich. Dlatego to KNF wydaje certyfikaty Doradców Inwestycyjnych. I stawia bardzo wyśrubowane wymagania co egzaminów – które są wyjątkowo trudne. Z uwagi na liczbę chętnych – jest to łatwe do realizacji. Egzaminy na DI są najczęściej raz w roku.

Na rynku czystego Doradztwa Finansowego grupa osób zajmujących się tą działalnością doradców finansowych jest znacznie większa. Tu KNF także ma swoje uproszczone postępowanie certyfikacyjne – wymagane przy dystrybucji niektórych produktów inwestycyjnych. To prosty do zaliczenia egzamin KNF oparty o nieco ponad 150 godzin szkoleniowych + dodatkowe egzaminy produktowe. Takich egzaminów KNF przeprowadza wiele w ciągu roku.

Na zupełnie innym poziomie realizowana jest certyfikacja EFFP. To forma zbliżona do studiów (oprócz wielu zajęć i egzaminu to także obrona pracy końcowej – w postaci rozbudowanego planu finansowego). Komisja Nadzoru Finansowego nie chce prowadzić certyfikacji na rynku Doradztwa Finansowego (ponieważ wykracza to poza zakres działalności KNF). Są za to uznane instytucje Europejskie, które tego typu certyfikację prowadzą w wielu krajach (EFFP Europe, FECIF, CIFA). Dbając o jakość planu szkoleniowego i poziom edukacji oraz bardzo sformalizowaną formę egzaminów.

Osoba poszukująca wsparcia w inwestowaniu ma wybór – może skorzystać z usług pośrednika weryfikując kwalifikacje na podstawie własnej wiedzy lub zweryfikować doradcę dodatkowo wykształceniem kierunkowym (np. studia wyższe) plus europejskim certyfikatem uznawanym w krajach UE.

Zakres wiedzy w ramach kursów i edukacji

Certyfikowany
Doradca Finansowy
Licencjonowany
Doradca Inwestycyjny
Zarządzanie portfelem akcji/ obligacji, działalność maklerska: * ******
Obrót instrumentami finansowymi: * ******
system depozytowo-rozliczeniowy w obrocie instr. finansowymi **
Prawo cywilne, gospodarcze i podatkowe: *** ***
Prawo spadkowe: *** *
Planowanie spadkowe: **** *
Planowanie ubezpieczeniowe: ****
Tworzenie planów finansowych: ****
Produkty finansowe i emerytalne: *** *
Matematyka finansowa: **** *****
Inwestycje w nieruchomości: **
Zarządzanie budżetem domowym, kredytami: ***

Zakres wiedzy na kursach i egzaminach jest dopasowany do roli jaką mają na rynku finansowym mieć Doradcy Finansowi i Doradcy Inwestycyjni.

  • Bez Doradców Inwestycyjnych nie byłoby produktów finansowych – i Doradcy Finansowi nie mogliby ich oferować indywidualnym inwestorom.
  • Bez Doradców Finansowych praca Doradców Inwestycyjnych nie miałaby sensu – nie mieliby kapitału do zarządzania w produktach, ponieważ nie byłoby na nie Klientów

Czy role doradcy finansowego i inwestycyjnego można łączyć? Teoretycznie tak. Ale w praktyce (może poza jednostkowymi wyjątkami):

  • Doświadczony Doradca Inwestycyjny – mając stabilne bardzo atrakcyjne zatrudnienie w modelu etatowym nie będzie szukał możliwości zmiany zawodu na Doradcę Finansowego. Głównie z uwagi na poziom zarobków oraz brak konieczności bezpośredniej pracy z Klientami i całkiem innego sposobu pracy – bardzo stabilnego i przewidywalnego modelu pracy i najczęściej normowanego w ramach umowy o pracę
  • Doświadczony Certyfikowany Doradca Finansowy który doskonale realizuje się w roli częstych kontaktów z inwestorami i ciągłymi wyzwaniami, dużą zmiennością, potrzebą kreatywności w poszukiwaniu rozwiązań problemów inwestorów na wielu płaszczyznach nie będzie zainteresowany rolą Doradcy Inwestycyjnego – z dokładnie odwrotnych powodów: przyzwyczajeń do nienormowanego czasu pracy, dużej swobody w realizowanych działaniach itd

 


Regulacja zawodów doradcy

Certyfikowany
Doradca Finansowy
Licencjonowany
Doradca Inwestycyjny
Zawód regulowany: Tak Tak
Kod Klasyfikacji Zawodów: nr zawodu 241202 nr zawodu 241203
Wymóg certyfikacji: Wynika ze Standardu Klasyfikacji Zawodów Narzucony przez KNF

Europejska Federacja Doradców Finansowych – z którą blisko współpracuję od 5 lat – od zawsze starała się o uregulowanie zawodu Doradcy Finansowego. W dobie de-regulacji udało się dodać zawód Doradcy Finansowego (z wymaganymi certyfikatami) do Krajowego Standardu Kompetencji Zawodowych pod numerem 241202 (dostępne tutaj). Kluczowym zapisem jest tu wymóg certyfikacji: W zawodzie tym można też pracować po ukończeniu specjalistycznych kursów zawodowych, co powinno być potwierdzone certyfikatami niezależnych, uprawnionych do wydawania certyfikatów organizacji, instytucji.

Zawód Doradcy Inwestycyjnego w tej samej bazie standardów zawodowych występuje pod numerem 241203 (dostępne tutaj).

Miejsce pracy i wykonywane zadania

Certyfikowany
Doradca Finansowy
Licencjonowany
Doradca Inwestycyjny
Gdzie pracuje: własna działalność,
Firmy DF,
Banki
Fundusze Inwestycyjne
Biura Maklerskie
rzadziej firmy DF
lub własna działalność
Główne zadania: Kompleksowe planowanie finansowe,
dobór produktów inwestycyjnych,
planowanie spadkowe
Zarządzanie akcjami,
obligacjami i innymi
instrumentami finansowymi

Tu wyraźnie – zarówno ustawa jak i praktyka – widoczne są różnice między tymi zawodami.

Dorada Inwestycyjny

Zatrudniany jest przez instytucje rynku kapitałowego czyli TFI (Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych), Domy Maklerskie i Towarzystwa Ubezpieczeniowe. Ustawy regulują np. to jaką minimalną liczbę doradców inwestycyjnych te podmioty muszą zatrudniać. Dlatego zawód Doradcy Inwestycyjnego jest tak pożądany na rynku pracy (duża podaż – wielu firm inwestycyjnych).
Podstawową formą pracy Doradcy Inwestycyjnego jest to aby był zatrudniony przez firmę inwestycyjną.I w ramach takiego stosunku pracy wykonywania działań inwestycyjnych.

Mówi o tym już pierwszy punkt Art 125 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi:

Art. 125. 1. Przez wykonywanie zawodu maklera papierów wartościowych, zwanego dalej „maklerem”, lub doradcy inwestycyjnego, zwanego dalej „doradcą”, rozumie się wykonywanie funkcji w organach zarządzających lub nadzorczych firmy inwestycyjnej bądź wykonywanie lub nadzorowanie wykonywania:

1) czynności stanowiących działalność maklerską,

2) związanych z rynkiem finansowym czynności niestanowiących działalności maklerskiej,

3) innych czynności związanych z obsługą klientów lub dostępem do rachunków prowadzonych dla klientów

w ramach pozostawania tej osoby w stosunku pracy, zlecenia lub w innym stosunku prawnym o podobnym charakterze z firmą inwestycyjną.

1a. Przez wykonywanie zawodu maklera lub doradcy rozumie się również prowadzenie spraw spółki przez komplementariusza lub wspólnika w spółce osobowej będącej domem maklerskim.

2. Przez wykonywanie zawodu maklera lub doradcy rozumie się również:

1) pozostawanie maklera lub doradcy w stosunku pracy, zlecenia lub w innym stosunku prawnym o podobnym charakterze z bankiem powierniczym przy wykonywaniu lub nadzorowaniu wykonywania czynności prowadzenia rachunków papierów wartościowych lub rachunków zbiorczych;

2) pozostawanie maklera lub doradcy w stosunku pracy, zlecenia lub w innym stosunku prawnym o podobnym charakterze z podmiotem, który jest obowiązany do zatrudniania maklerów lub doradców na podstawie odrębnych przepisów prawa przy wykonywaniu lub nadzorowaniu wykonywania czynności określonych w tych przepisach;

Certyfikowany Doradca Finansowy

Najczęściej z dużym doświadczeniem, przekonany o konieczności ciągłej edukacji z reguły działa prowadząc własną, niezależną działalność gospodarczą. Rzadziej będzie zatrudniony w banku lub firmie Doradztwa Finansowego. Zadaniem doradcy jest pomoc Klientom w całym obszarze finansów osobistych, choć oczywiście doradcy mogą specjalizować się w określonych obszarach. Wtedy chętnie przekażą kontakt do innych sprawdzonych doradców specjalizujących się w danym obszarze.

Rzadziej będą zatrudniania na typowych stanowiskach sprzedażowych w bankach lub firmach ‚na rogu ulicy’. Duża wiedza i świadomość rynku oznaczają, że bez trudu potrafią ocenić który produkt dla Klienta będzie dobry, a który jest tylko zlepkiem marketingowych obietnic… Nawet pozostając w stosunku pracy nie będą bezkrytycznie polecać tego co nakazuje kierownictwo.

Praktycznie zawsze kurs EAFP doradca opłaca samodzielnie z własnych oszczędności. Mała jest szansa, że firma doradztwa finansowego czy też bank – gdzie liczy się po prostu sprzedaż – wyda pieniądze na szkolenie zwiększające aż nadto świadomość pracownika. A to oznaczać będzie problemy z akceptacją wrzucanych przez kierownictwo produktów do sprzedaży.

Dobór produktów finansowych dla inwestorów

Licencjonowany
Doradca Finansowy
Licencjonowany
Doradca Inwestycyjny
Dobór produktów dla Klientów: Podstawowa działalność doradcy Z reguły nie dotyczy
Zarządzanie na poziomie produktu: Nie dotyczy Główna działalność zawodowa – realizowanie założeń zapisanych wewnątrz produktu inwestycyjnego
Niezależność doboru produktów: Często – własna działalność gospodarcza,
współpraca z wieloma dostawcami produktów
Nie dotyczy. Praca to zarządzanie instrumentami finansowymi na zlecenie w ramach stosunku pracy.

Dobór produktów – i narzędzi finansowych/ubezpieczeniowych/prawnych to przede wszystkim zajęcie dla Doradcy Finansowego – a najlepiej dla Ceretyfikowanego Doradcy Finansowego. Doradca działa na wyższym poziomie uogólnienia, analizując np. w przypadku funduszy ich ogólne wyniki. Nie zajmując się indywidualnym inwestowaniem w akcje na giełdzie.

Najczęściej prowadzi niezależną działalność – i nie jest tym samym pod wpływem nacisków ze strony przełożonych na oferowanie np. produktu A (który jest bardziej zyskowny dla firmy). Działając na własny rachunek czasem ma możliwość wyboru produktów od wielu dostawców – jest to trochę trudne z uwagi na standardowe warunki umów z dostawcami, które lubią dodawać w umowie zapisy o zakazie konkurencji – czyli tak naprawdę pracy w oparciu o produkty jednej firmy. Na pełną niezależność (tak jak w moim przypadku) pozwolić sobie mogą nieliczni na tym rynku.

Doradca Inwestycyjny – będzie działał najczęściej na tym najniższym poziomie szczegółowości. Będzie zarządzał funduszem inwestycyjnym, portfelem o określonym profilu ryzyka w Biurze Maklerskim. Zarządzanie realizując dla osób trzecich.

Działając w ramach stosunku pracy siłą rzeczy musi ograniczać się w doborze narzędzi inwestycyjnych w ramach tego co jest dostępne w zatrudniającej go firmie.

Asset Management – nie taki jakby się wydawało

Inwestorzy posiadający kapitał do zainwestowania ponad 1-2 mln zł czasem próbują korzystać z usług tak zwanego Asset Managenemt w Biurach Maklerskich. Oczekując indywidualnej obsługi inwestycji. I tu pojawiają się problemy:

  • prawdziwie indywidualna obsługa może zacząć się od kwoty 5, czasem 10 mln zł (jak np. w BPS TFI: Portfel Indywidualny skierowany do Klientów dysponujących środkami w wysokości co najmniej 10 mln złotych)
  • standardowa obsługa polega wyłącznie na wybraniu przez inwestora ‚profilu inwestowania’ – np. ostrożny, akcyjny – i wtedy kapitał jest inwestowany tak jak innych inwestorów (trudno aby dla każdego doradca inwestycyjny zatrudniony w Domu Maklerskim realizował osobny portfel)
  • niezależnie od tego czy to obsługa indywidualna czy standardowa – pieniądze inwestowane z reguł będą na giełdzie i w obligacje (na tym właśnie najlepiej znają się Doradcy Inwestycyjni) a jeżeli już w inne instrumenty i produkty – to te, które są w ofercie danego Biura Maklerskiego (czyli bez możliwości szerszego wyboru z oferty rynkowej i na pewno nie produktów niszowych – tylko masowych – z uwagi na ogrom kapitału jakim zarządza Asset Management)
  • jeżeli Klient podpisze umowę na Asset Management i z ‚profilu inwestora’ wyjdzie, że inwestor akceptuje duże ryzyko – to pieniądze będą inwestowane w ramach ‚modelowego’ portfela o charakterze akcyjnym – czyli nieważne czy giełdy tracą czy zyskują inwestycja będzie głównie w akcje – ze wszystkimi tego konsekwencjami (np duże straty). Ale w końcu inwestor sam podpisał taką umowę. Dlaczego zarządzający (czyli doradca inwestycyjny) w takim portfelu zawsze ma głównie akcje? Ponieważ za to mu płacą – i tu może się wykazać próbując pobić benchmark. W końcu po to studiował i zdawał egzaminy aby inwestować na giełdzie pieniędzmi inwestorów ale w ramach stosunku pracy z np. Biurem Maklerskim. Z dużą dozą pewności muszę przyznać, że wynik takiego portfela będzie lepszy niż średnia z giełdy – ale to, że portfel akcyjny w czasie spadków na giełdzie straci 30% podczas gdy giełda straciła 40% nie wiem czy jest dla inwestora dobrą nowiną. Oczywiście – w latach gdy na giełdzie są wzrosty taki portfel będzie zarabiał więcej niż proponowane przeze mnie stabilne, relatywnie ostrożne inwestycje z zyskami na poziomie 7-9% rocznie. Ale gdy na giełdach przyjdą spadki… Na moich szkoleniach stacjonarnych (przeprowadziłem ich ponad 250 w ostatnich 8 latach) spotkałem wielu inwestorów, którzy mieli takie przykre doświadczenia z Asset Management- wynikające czasem z braku wyjaśnienia co oznacza np. strategia akcyjna.

Asset Management – wyniki

Bez trudu można je znaleźć na stronach firm zarządzających aktywami. Zależnie od wybranej strategii wyniki mogą być mocno zmienne. Poniżej kilka przykładów.

Firma 1 – popularny bank

Oprócz strategii akcji: 5% zysku w 4 lata jest też strategia zmiennej alokacji (z wynikiem ujemnym po 4 latach). Oczywiście w perspektywie lat 10-ciu jest spora szansa na dobry zysk – ale po drodze nie będzie to szczędzić nerwów inwestorom…

asset-1

Dziś mało które Asset Managment pokaże wyniki z 2008 roku…

Pokazywałem je nie raz na szkoleniach – kilka archiwalnych.

Wynik w 10 lat 500%? Czasem się udawało! W latach 2001-2011. Wynik sprawdzony blisko górki na GPW (aby pokazać, że czasem było bardzo dobrze).

asset-management-dobre-wyniki

A w roku 2008 – spadki po 40% nie były niczym wyjątkowym

Asset Management robił przecież to co obiecał inwestorowi VIP w umowie…

asset-management-zle-wyniki

Inwestor podpisał umowę w której po ‚badaniu profilu inwestora’ znalazł się stosowny zapis co do tego jak zarządzający portfelem doradca inwestycyjny będzie lokował kapitał.

asset-umowa

Dlaczego tak się dzieje? Wyjaśniam poniżej.

Doradca Inwestycyjny będzie kluczowym pracownikiem w firmach realizujących usługi Asset Management. Przy czym Klienci czasem nie mają czasem świadomości konsekwencji tego jaką formę umowy podpisują. W firmach, które oferują Asset Management doradca najczęściej nie realizuje osobnej strategii dla każdego z inwestorów obracając osobnymi portfelami akcji na GPW. To byłoby fizycznie niemożliwe. Większość z Klientów Asset Managemet po wypełnieniu ankiety inwestycyjnej jest przyporządkowywana do określonego profilu inwestora.  A Doradca Inwestycyjny inwestuje zgodnie z tym profilem.

Jeżeli w przypadku świadczenie takich usług Klient podpisał się na umowie, w której określono (na podstawie badania), że Klient ma wyższą skłonność do ryzyka i ‚zarządzanie’ będzie realizowane strategią agresywną (zawsze ponad 80% w akcjach) – to inwestor w czasie spadków na giełdach będzie tracił. Doradca Inwestycyjny będzie po prostu postępował zgodnie z wytycznymi – czyli ciągle inwestował w akcje – nawet gdy giełdy mocno tracą – ponieważ realizuje to co obiecał Klientowi. W ten sposób portfel Klienta będzie tracił – ale nie jest to wina doradcy inwestycyjnego (który przecież wykonuje swoją pracę na konkretne zlecenie). Tylko tego co podpisał Klient.

Zresztą Domy Maklerskie publikując wyniki Asset Management są całkiem przejrzyste. I uczciwie pokazują jakie straty przynoszą strategie pasywnego podziału portfela (np. 80% w akcje) w czasach dużych spadków na giełdach.

Oczywiście doradca inwestycyjny może powiadomić Klienta o konieczności zmiany strategii. I zapewne to się zdarza.

Niemniej – samo to, że portfelem zarządza Doradca Inwestycyjny nic nie pomoże, jeżeli warunki umowy oznaczają pasywny podział inwestycji na część akcyjną.

To oczywiście nie oznacza, że Doradca Inwestycyjny nie będzie bardziej indywidualnie podchodził do współpracy z inwestorem. Ale nie oszukujmy się – po typowo indywidualne doradztwo – i to w zakresie produktów ograniczonych do tego co oferuje firma w której pracuje doradca (czyli problem z pełną niezależnością i faktycznym doborem najlepszych rozwiązań) jest trudny jeżeli nie masz do zainwestowania kilku, no – może 10-ciu milionów złotych.